Ngộ độc Salmonella từ trứng: bếp ăn tập thể cần siết khâu nào?

Trứng là nguyên liệu gần như bếp ăn nào cũng dùng, lại rẻ và dễ mua, nên ít khi được xếp vào nhóm “nguyên liệu nguy cơ cao” trong hồ sơ kiểm soát của cơ sở. Bài viết đăng ngày 14/11/2026 trên báo Sức khỏe & Đời sống nhắc lại một điều đáng chú ý: vi khuẩn Salmonella có thể bám trên vỏ trứng và tồn tại cả bên trong quả trứng, nên khâu bảo quản và nấu chín mới là chốt chặn thật sự.

Banner cảnh báo ngộ độc Salmonella từ trứng cho bếp ăn tập thể với vỉ trứng và bảng kiểm

Với bếp ăn tập thể, nhà hàng, căng tin trường học hay cơ sở suất ăn công nghiệp, một quả trứng không đạt không chỉ làm hỏng một phần ăn. Nó đi qua tay người sơ chế, chạm vào thớt, khay, rau sống, rồi lan ra hàng trăm suất trong cùng một ca. Đây là lý do các đợt kiểm tra an toàn thực phẩm luôn soi rất kỹ khu sơ chế trứng.

Ba điểm dễ mất kiểm soát khi trứng vào bếp

Nhân viên chia suất ăn tại bếp ăn tập thể, nơi cần kiểm soát nguyên liệu trứng và nhiễm chéo
Khâu chia suất tại bếp ăn tập thể: một nguyên liệu không đạt có thể ảnh hưởng tới hàng trăm phần ăn.

Thứ nhất là khâu nhận hàng. Trứng nứt vỏ, dính bẩn hoặc không có giấy tờ nguồn gốc vẫn được nhận vì “giá tốt” hoặc vì nhà cung cấp quen. Khi xảy ra sự cố, cơ sở không chứng minh được lô trứng đến từ đâu.

Thứ hai là khâu bảo quản. Trứng để ngoài nhiệt độ phòng cả ngày, xếp chung với thực phẩm ăn liền trong cùng ngăn mát, hoặc rửa sạch rồi mới cất — thao tác rửa trước khi bảo quản làm mất lớp màng tự nhiên ngoài vỏ, khiến vi khuẩn dễ xâm nhập qua các lỗ nhỏ trên vỏ trứng.

Thứ ba là khâu chế biến. Món trứng lòng đào, trứng trần ăn kèm, sốt trộn từ trứng sống là nhóm có rủi ro cao nhất. Ở bếp ăn phục vụ số đông, đặc biệt là trường học và bệnh viện, các món này nên được loại khỏi thực đơn thay vì trông chờ vào tay nghề người nấu.

Quy định cơ sở phải tuân thủ

Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và Nghị định 15/2018/NĐ-CP đặt ra yêu cầu nền: cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống phải bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, con người và phải truy xuất được nguồn gốc nguyên liệu. Phần lớn cơ sở thuộc diện phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, trừ các trường hợp được miễn theo quy định.

Riêng với bếp ăn tập thể và cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, Quyết định 1246/QĐ-BYT năm 2017 hướng dẫn chế độ kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn:

  • Bước 1 — kiểm tra nguyên liệu khi nhập: nguồn gốc, cảm quan, chứng từ, điều kiện vận chuyển.
  • Bước 2 — kiểm tra trong quá trình chế biến: sơ chế, nấu nướng, dụng cụ, người thao tác.
  • Bước 3 — kiểm tra trước khi ăn: cảm quan món ăn, thời gian từ lúc nấu xong đến khi phục vụ.

Mẫu thức ăn được lưu tối thiểu 24 giờ kể từ khi kết thúc bữa ăn, bảo quản ở nhiệt độ 2–8°C, có dán nhãn ghi thông tin mẫu và người lưu. Toàn bộ nội dung kiểm thực phải ghi vào sổ theo biểu mẫu. Khi có nghi ngờ ngộ độc, đây chính là bộ bằng chứng giúp xác định nguyên nhân — và cũng là thứ đoàn kiểm tra hỏi đầu tiên.

Chi tiết về điều kiện cơ sở, xem bài Bếp ăn tập thể cần đáp ứng những điều kiện an toàn thực phẩm nào. Trường hợp nào bắt buộc phải xin giấy chứng nhận được giải thích trong bài Khi nào cần Giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm.

Doanh nghiệp cần làm gì

  1. Đưa trứng vào danh mục nguyên liệu kiểm soát đặc biệt. Ghi rõ tiêu chí nhận hàng: vỏ nguyên vẹn, không mốc, có chứng từ nguồn gốc theo từng đợt nhập.
  2. Không rửa trứng rồi mới cất. Chỉ lau khô bên ngoài khi cần, rửa ngay trước lúc đập và chế biến.
  3. Bố trí chỗ bảo quản riêng. Trứng để ngăn ổn định nhiệt, tách khỏi thực phẩm ăn liền và rau sống; không để ở cánh cửa tủ lạnh.
  4. Tách dụng cụ khu đập trứng. Rổ, thau, dao, thớt dùng riêng; nhân viên rửa tay ngay sau khi thao tác với vỏ trứng.
  5. Loại món trứng chưa chín kỹ khỏi thực đơn số đông. Nhất là bếp trường học, bệnh viện, suất ăn công nghiệp.
  6. Làm đủ kiểm thực ba bước và lưu mẫu. Ghi sổ ngay trong ca, không ghi bù cuối tuần — sổ ghi bù rất dễ bị phát hiện khi đối chiếu với chứng từ nhập hàng.
  7. Tập huấn lại cho nhân viên sơ chế. Nội dung ngắn, tập trung vào nhiễm chéo từ vỏ trứng sang thực phẩm ăn liền.
  8. Rà hồ sơ pháp lý. Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm còn hạn, hồ sơ công bố của các sản phẩm đóng gói bán kèm còn hiệu lực.

Hỏi đáp

Bếp ăn dùng trứng mua lẻ ngoài chợ có được không?

Vấn đề không nằm ở chợ hay siêu thị mà ở chứng từ. Cơ sở phải chứng minh được nguyên liệu mua của ai, ngày nào, số lượng bao nhiêu. Mua lẻ không có hóa đơn, không có hợp đồng cung cấp thì khâu truy xuất gần như không làm được.

Lưu mẫu thức ăn trong bao lâu và lưu thế nào?

Theo hướng dẫn tại Quyết định 1246/QĐ-BYT, mẫu được lưu tối thiểu 24 giờ sau khi kết thúc bữa ăn, giữ ở 2–8°C trong dụng cụ sạch có nắp đậy, dán nhãn ghi tên món, thời gian lấy mẫu và người lưu mẫu.

Trứng đã luộc chín để qua đêm có dùng lại được không?

Nếu phải giữ lại, cần bảo quản lạnh ngay sau khi nguội và hâm kỹ trước khi dùng. Với bếp ăn phục vụ số đông, cách an toàn hơn là nấu theo đúng số suất và không để thức ăn chín qua đêm.

Nguồn tham khảo